 |
Carme García Negro, profesora titular do departamento de Economía Aplicada da USC
FOTO: FERNANDO BLANCO |
"O mar é un depósito de vida", comeza dicindo María do Carme García Negro (Lugo, 1950; profesora titular do departamento de Economía Aplicada da USC e directora do Grupo de Investigación de Economía Pesqueira). "Cando chego a un sitio de mar, e a ría de Vigo fai esa función, gustaríame mergullarme nel; esa idea de que saímos de aí e volvemos aí. Iso desde un punto de vista moi vital. E no sentido profesional sigo pensando que no mar hai alimentos de todo tipo, hai unha relación interactiva entre a atmosfera e a auga, hai un depósito de minerais impresionante. É un medio de transportes e comunicacións, e é diariamente cambiante".
_ ¿Os prezos percibidos polo sector pesqueiro veñen determinados polo mercado?
_ O mercado é un nome abstracto, os prezos relativos das cousas responden a unha relación de poder. De feito, se nos fixamos nas empresas integradas, desde a primeira extración ata o último segmento do mercado, os prezos relativos perden importancia e só a ten o prezo final, que o marca quen ten capacidade de facelo. En cambio, desagregadamente, cada unha desas partes desa agregación percibe o que lle toca.
_ ¿Nesa relación de poder quen perde máis e quen gaña máis?
_ No sector pesqueiro, sempre a parte extractiva sae peor parada. E non é por nada, senón por esas cuestións das relacións de poder. Pois cando se trata dun proceso integrado, ¡oh milagro!, ese problema desparece. Iso mesmo pasa coa mineira e coas materias primas agrarias: quen leva a peor parte é o produtor de algodón e non quen vende as camisetas. E logo, á parte dos sectores, depende da época que esteamos falando: hoxe o capital financeiro é o titular desa repartición.
_ ¿Como se explica que haxa escaseza de peixe, e unha parte se dedique a facer fariñas?
_ Claro, e o mesmo que como se entende que haxa fame no mundo, e milleiros de nenos morran diariamente por desnutrición, e se dediquen parte das subvencións a producir cereais destinados ós biocombustibles.
_ ¿Se hai sobreexplotación de recursos pesqueiros e estes son escasos, como é que os prezos recibidos polos pescadores seguen sendo baixos?
_ No caso da sobreexplotación fálase en termos mundiais, mediante a análise dos mares. Entón obsérvase que tal recurso se encontra nun estadio vital malo, pero sucede que, por exemplo, na ría de Muros saen cinco barcos ó mesmo día, traballan os cinco ó mesmo tempo e sobre o mesmo recurso, e logo se non teñen comprador tirarán o capturado. Pero isto non é contraditorio co outro: nun caso trátase da situación dun recurso de forma xenérica e no outro, dese recurso nunha situación concreta, en que existe unha abundancia relativa e, no entanto, non dá lugar a mercado.
_ ¿Que sentido ten reducir a frota para substituíla por buques máis potentes, tecnoloxicamente avanzados, e con moita máis capacidade de captura?
_ A orixe desta política pesqueira está na propia política comunitaria.Tanto antes na CEE como agora na UE, o sector pesqueiro nunca gozou dun gran predicamento. Para os países fundadores da CEE a pesca non era importante, e cando se incorporan España e Portugal, os ideólogos das políticas pesqueiras e agrícolas tiñan outro interese na forma de distribuír os alimentos. E iso fixo que se dixera sempre, case como unha ecuación, hai sobreexplotación: imos reducir a frota, sen pensar noutras alternativas. Se o recurso está sobreexplotado e o tamaño da frota é este, deberían facelo de forma única, en vez diso distribuíron a redución da frota por países, co cal volvemos á cuestión das relacións de poder.
_ ¿Por que?
_ Porque houbo países que reduciron reducindo, houbo países que reduciron aumentando e houbo países que non tiñan frota e criaron frota. Foi unha política absurda, porque deu como resultado final que en lugar de reducir frota, tivésemos na UE máis frota e máis potente, pero non en España. Somos un exemplo de Quijotes: reducimos reducindo, facendo do noso haraquiri unha mostra de europeísmo. Incluso esquecéndose que a pesca de baixura, como é o noso caso, é perfectamente compatible, ben explotada e controlada, coa explotación de recursos en alta mar. Pero iso xa dependía da capacidade e intelixencia dos gobernantes.
_ ¿Por que se na agricultura se tende a reducir o proteccionismo, aí está a OCM, no caso da pesca existe un proteccionismo claro dos recursos pesqueiros por parte dos países ribereños?
_ Nun breve período pasouse a facer unha especie de parcelación do mar, donde os países ribereños declararon, e así está admitido internacionalmente, o dereito ó control e explotación das súas augas adherentes, as 200 millas famosas. E considérase un avance da soberanía dos países, porque foi un movemento dos países menos desenvolvidos contra os intereses dos Estados Unidos de explotar recursos mineiros. No entanto, desde o punto de vista de explotación de negocios nesas augas, da liberdade de instalación e de comercio, ten moitos inconvenientes. Calquera empresario chega a un país e ten uns mecanismos legais, perfectamente establecidos, para instalarse, tanto para poñer unha tenda como para facer un investimento mesmo en bens inmobiliarios. Na pesca segue sen poder aterse a unha estrutura de dereito que se corresponda coa estrutura económica actual. Un país pode ter dereito ó control dese espazo marítimo como exercicio de súa soberanía, pero tamén é lóxico que exista un dereito internacional recoñecido para que a libertade económica para investir nese campo sexa igual que en calquera outro investimento estranxeiro directo.
_ ¿Ese control é contraditorio coa liberdade ilimitada de paso do transporte marítimo polas augas xurisdicionais?
_ Totalmente, porque está impedindo que poidamos regular racionalmente o noso mar. En Fisterra vemos pasar cada cinco minutos un transporte perigoso, e ao mellor non tiña que ser así.
_ ¿Galicia segue a ser unha potencia mundial, tanto no eido de frota como no de capturas?
_ Si, pero estamos nunha fase na que debería dar o paso seguinte, e ir a empresas máis integradas e mellor establecidas. Por frota, somos unha potencia mundial, e temos unha capacidade que case nunca se di: os nosos mariñeiros saben pescar.
_ ¿Iso é 'know how'?
_ Pois si. Os nosos mariñeiros saben pescar e coñecen os mares do mundo, e eso é fundamental. E despois, desde o puntos de vista de empresas e establecementos, estamos en todas as partes do mundo. Sabemos transformar de marabilla os produtos pesqueiros. Desde o punto de vista industrial, a evolución das nosas empresas de transformación e conserveiras foi impecable. Estamos nos primeiros postos de Europa. E no interior das nosas rías temos un potencial de producir motísimas máis cousas das que se producen hoxe. Fáltanos, como sempre, saber vender mellor os nosos produtos.
_ ¿Fallamos no último tramo?
_ Hai empresas que xa están integradas cara a atrás, e naceron na comercialización, e son moi grandes, potentes e capaces. Pero no caso do mexillón, que somos os segundos produtores mundiais, estamos sempre a un paso de consolidar o sector, que mentres só venda a materia prima non se consolidará. E logo, dentro do que é a Unión Europea, somos fantásticos. Por certo, eu sempre digo que en Europa fomos os primeiros estranxeiros que lle gañamos un preito á súa graciosa maxestade co da Merchant Shiping Act.
_ ¿Que importancia teñen as novas tecnoloxías na redefinición do proceso pesqueiro e nos seus tramos finais?
_ Motísima, pero motísima máis aínda ten a organización como motor do crecemento da produción, do aprovisionamento, das vendas e das chegadas ós mercados, de establecerse e consolidarse. A capacidade organizativa é decisiva para permanecer no tempo e xerar valor engadido, e nese aspecto, tanto no interior das empresas como nos proxectos e nas estratexias, funciona ben, pero falla a parte pública, e teño que dicilo.
_ ¿Ah, si?
_ Si, a Administración non debería ter tanto interese en manexar fondos, como en cumprir o papel de acompañar a iniciativa privada. Nos países adiantados en pesca, como Noruega, Xapón ou Islandia, as Administracións públicas son igual senón van por diante da iniciativa privada en cada momento. E sempre significaron non un colchón de diñeiro, senón un colchón institucional de apoio e tutela, cunha extratexia única, que aquí non a hai. Perdemos bazas económicas por esa ausencia. As relacións internacionais tiñan que estar máis avanzadas para, salvagardando o medio, o mar e a vida de todos os recursos, controlar outros aspectos que tamén impiden a evolución dos recursos pesqueiros. Impera o poder e a lei do transporte e as zonas marestratéxicas de defensa por riba dos recursos pesqueiros e a súa explotación.
_ ¿A pesca de baixura debe potenciarse máis?
_ Véxoa abandonada. Neste momento, está sufrindo o aumento do prezo do combustible e non ten maneira de zafar. Despois, calquera problema que haxa nese sector, solvéntase aumentando o esforzo, co cal o recurso aínda padece máis. Logo culpabilízase o pescador de ser el quen acaba co recurso, e non é así, é un problema de supervivencia, de falta de organización ou de ter unha visión dese tipo. A redución dos custos nun mercado globalizado pódense atacar dunha forma distinta. Aí está o exemplo de porto de Celeiro,aínda que non é de baixura. Non hai porque presionar sobre os salarios dos mariñeiros e pódese eliminar o sistema de pagamento á parte.
_ ¿As nosas rías deberían ser a alternativa ás piscifactorias?
_ Hai que ser cautos a hora de situar as piscifactorías. A piscicultura é unha actividade de crianza intensiva e, de momento, dependente da pesca extractiva. Os alimentos que utilizan veñen do mar. O cultivo do mexillón nas nosas rías é un exemplo dunha acuicultura extensiva de custo de alimentación cero. Habería que medir que é máis rendible para as rías a longo prazo e no seu conxunto, e non tomando cada unidade de produción.
O PERFIL
“Ultimamente vou moito ó teatro”
¿Para comer, peixe ou carne?
Gústame case todo tipo de peixe, depende de como estea preparado. O peixe noso, fresco, da ría, e fritido como fan na ría de Vigo, é unha verdadeira delicia.
¿Vostede cociña na casa?
Si, ás veces cociño, e sáeme mellor o peixe.
¿Leva ben a conciliación da vida familiar?
Tiven a primeira filla ós 24 anos, e correspondíanme 40 días de descanso, pero estaba facendo os cursos de doutoramento. Naquel tempo era como se tivera unha filla clandestina: recordo que un profesor, que depois foi decano da facultade de Económicas, suspendeume o curso de doutoramento porque faltei aqueles 40 días. E despois esta última etapa lévoa moi ben, porque teño a sorte de ter un compañeiro co que comparto todo o da casa, e contamos coa axuda doméstica. Así que non son unha heroína, non traballo todo o día, pero xa é un traballo forte o da organización, o das compras, o dos coidados, o dos transportes... E case unha profesión.
¿Para a que case hai que saber loxística?
Pois si. Agora hai unha profesión nova de servizos que é a de xente especializada en aconsellar a comprar os novos ricos, desde como vestir a elixir as cousas para a casa.
¿En que lecturas anda?
Leo de forma continua e de todo. Durante o día cousas da profesión, e dependendo da época do ano leo tamén novelas. Gústame a novela negra, hai pouco lin todas as obras de Henning Mankell, e tamén me gusta a literatura clásica e reler os autores do século XIX.
¿Vai con frecuencia ó cine?
Fun moi afeccionada ó cine. Pero segundo as épocas de traballo e doutras actividades, como o coidado das nenas ou a política, non puiden ir como cando era nova. E cando perdes continuidade, perdes o seguimento das novas películas e dos actores. Pero sigo tendo moito interese polo cine e sempre que podo vou.
¿E ó teatro?
Ultimamente vou moito ó teatro. Gústanme moitísimo as representacións do Centro Dramático Galego: o último de Quico Cadaval, Noite de Reis; os cómicos Mofa e Befa son boísimos. E cando viaxo, tamén vou ó teatro.
¿En arte, por onde van os seus gustos?
Gústame moito a música. Da pintura gústame o que me gusta, e hai pintores que non os podo ver, porque non podo disociar a súa biografía da súa obra. Pásame con Picasso, un machista empedernido. E gústame ver como están organizadas e ordenadas as cidades.
¿A arquitectura é arte?
É unha arte. De Roma, unha cousa que me admira son os portais das casas. Eses traballos de artesán, de ebanista, están feitos cunha mestría que me encanta.
¿Que lle supuxo o teléfono móbil?
Pois é útil, lévoo e úsoo, pero non me deixo controlar por el.
¿E o PC portátil?
Non o uso. As notas escríboas a man.
¿Gústalle viaxar?
Máis que antes, pois agora teño máis liberdade económica para gozar das viaxes. Prefiro ir a sitios onde haxa máis luz que en Galicia.
